Bugüne ait herhangi bir kay?t bulunamad?.

Fıkıh Köşesi | Soru ve Cevap Detayı

Tarih   : 19.03.2009 10:18:37
Yazan  : Erol ŞEN
Soru No : 657

Soru   :
arkadaşlar arasında bir grup oluşturarak tasarruf amaçlı dolar, altın, euro veya türk lirası üzerine gün yapıyoruz. gruptaki her bir arkadaş, mesela; her aybaşında bir altın getiriyor. sonra kura çekerek bir isim belirliyoruz. kurada kimin ismi çıkarsa toplanan altınları o kimseye veriyoruz. böylece her ay bir kişi, kuradaki duruma göre sırayla altınları almış oluyor. hiç birimiz fazla veya eksik bir şey almıyor. böyle altın vs. günleri yapmak caiz midir?

Cevap Tarihi : 23.06.2008 17:32:22
Cevap : “Altın vs. günü” meselesi için “kısmet/taksim” ve “muhâyee/menfaatlerin paylaşımı” konularına bakmakta fayda vardır.

 Muhâyee Nedir? Nelerde Caiz Olur?
“Muhâyee” menfaatlerin paylaşımı ve taksimi demektir. Bu paylaşma ise ortaklar arasında nöbetleşme ile olur.
Muhâyee, piyasada aynısı bulunan “mislî” mallarda caiz olmayıp, piyasada misli bulunmayan “kıyemî” mallarda caiz olur. Kıyemî mallarda ise; malın kendisinin olduğu gibi kalıp da menfaatinden istifade edilen mallardan olması şarttır. Mesela; ortak olan koyunların sütünde muhâyee yapılması, yani koyunlardan bir kısmını biri diğer kısmını da diğeri alıp sütünden faydalanmak üzere anlaşmaları caiz değildir. Çünkü muhâyee, menfaatlerin paylaşılması hususunda bir akittir. Süt ise maldır (ayn’dır), menfaat değildir. Menfaat olmadığından dolayı da muhâyee mahalli değildir. Ağaçların meyvesi de böyledir.
Muhâyee, istihsânen icmâ ile caizdir. Muhâyeede adaletin sağlanması şarttır. Adaletin sağlanamadığı bir paylaşma caiz değildir. (Mültekâ, Kısmet Kitabı, Muhâyee Faslı; Hukuki İslâmiye Kamusu, Müşterek Şeylerin Taksimi, Kısmet ve Muhâyee Babı; Hidâye, Kısmet Kitabı, Muhâyee Faslı; İslâm Fıkhı Ansiklopedisi, Vehbe Zuhayli, Taksim, Muhâyee Babı)

 Muhâyee Kaç Çeşittir?
Muhâyee iki çeşittir:
1- Zamanen Muhâyee: İki kimse ortak oldukları tarlayı bir sene biri, diğer sene de diğeri ekmek, kiraya vermek veya bir daireyi bir sene biri, diğer sene de diğeri oturmak veya kiraya vermek üzere anlaşsalar bu “zamanen muhâyee” olmuş olur. Zamanen muhâyeede, sürenin belirtilmesi şarttır; aksi takdirde akit fasit olur. Zamanen muhâyeede değiş-tokuş manası var olup ortağına ait olan payı borç olarak almış gibidir.
2- Mekânen Muhâyee: İki kimse ortak oldukları tarlayı aynı sene yarısını birisi, diğer yarısını da diğeri ekmek, kiraya vermek veya iki dairenin birisinde biri, diğerinde ise diğeri oturmak, kiraya vermek üzere anlaşsalar bu “mekânen muhâyee” olur. Bu çeşitte ise “ifraz/menfaatlerin paylaşımı” manası vardır. Sürenin belirtilmesi de şart değildir. (Mültekâ, Kısmet Kitabı, Muhâyee Faslı; Hukuki İslâmiye Kamusu, Müşterek Şeylerin Taksimi, Kısmet ve Muhâyee Babı; Hidâye, Kısmet Kitabı, Muhâyee Faslı; İslâm Fıkhı Ansiklopedisi, Vehbe Zuhayli, Taksim, Muhâyee Babı)

 Nöbetleşme Nedir?
Nöbetleşme; sözlükte, karşılıklı rıza ile bir işi sırasıyla yapmak üzere anlaşmaktır. Bir terim olarak ise, menfaatleri taksim etmektir. Menfaatleri taksim etmek, müşterek (ortaklı) mallarda caizdir. (İbn-i Âbidîn, Kitâbu’l Kısmet)

 Altın, Dolar vs. Günü Yapmak Caiz midir?
Bu mesele asrımızda cereyan eden “hadîs/yeni” bir muamele olup bu muamele türüne caiz diyenler olduğu gibi, haram diyenler de olmuştur. Bu görüşleri ve müeyyidelerini aşağıda zikredip tercih ettiğimiz görüşü de belirteceğiz, inşallah!

a) Birinci görüş: Böyle bir organizasyon caizdir.
Böyle bir organizasyona caiz diyenler şu sebepleri saymışlardır:
1- Altın vs. günü yapan gruptaki herkes toplanan altından eşit olarak faydalanmaktadır. Çünkü her bir şahıs sırası geldiğinde diğer arkadaşlarının aldığı miktarda altın almaktadır. Böylelikle gruptaki her bir kimsenin elde ettiği fayda diğerlerininkinden fazla olmamaktadır. Herkes eşit olunca da böyle bir yardımlaşma türü caiz olmaktadır.
2- Bu organizasyonda kişi borç almış olmaktadır. Mesela; on kişi altın günü yapmak üzere anlaşsalar, her ayın birinde de her bir kimse bir altın getirse ve aralarında belirledikleri bir kişiye de bunu verseler, altınları alan kişiye diğer arkadaşları bunu borç olarak vermiş olurlar. Altınları alan bu kişi de toplu olarak aldığı bu altınları birer birer diğer arkadaşlarına geri öder. Durum bundan ibaret olunca da yapılan bu organizasyon caiz olur. Çünkü bir insan normal olarak birçok kimseden bir anda borç alabilir ve aldığı bu borcu da teker teker geri ödeyebilir.
3- Böyle bir organizasyon, iyilik ve takva üzere yardımlaşmadan ibarettir. On kişi arasında yapılan altın gününde bir kişinin ilk toplantıda hemen on altın alması, altınları en son alacak kimsenin ise on ay sonra alması “menfaat celbeden bir borç akdi” değildir. Bu durum, başkalarından borç alan kimsenin meblağın tamamını alıp istifade etmesi ve alacaklılara da taksitle ödemesinden ibarettir. Bu da her insanın en doğal hakkıdır. Böyle bir borç verme şeklinde “menfaat celbetme” olmayıp, müslüman kardeşinin ihtiyacını görmesi için yardımlaşma vardır.
4- Bu gibi bir organizasyon, insanları, gerek kredi kartı, gerek direk kredi almak yoluyla bankayla muameleye girmekten muhafaza etmektedir. Mesela; kredi kartına on ay taksitle bir eşya alacak olan kimse, altın vs. gününe girerek altın alma sırası kendisine geldiğinde alacağı eşyayı peşin olarak alır ve aldığı altınları da tekrar arkadaşlarına birer birer öder. Böylelikle bankayla muameleye girmemiş olur.

b) İkinci görüş: Böyle bir organizasyon haramdır.
Böyle bir organizasyona haram diyenler de şu sebepleri saymışlardır:
1- Böyle bir muamele, borç muamelesi olup, gruptaki her bir kimse borç olarak vereceği altını, gruptaki diğer kimselerin de ona borç vermesi karşılığında vermektedir. Karşıdaki insanın borç vermesi şartıyla borç vermek ise “menfaat celbeden” bir borç verme şeklidir. Bir menfaat karşılığında borç alıp-vermek ise haramdır.
2- Bu şekil organizasyon, bir borç akdidir. Ama akit yapılırken, diğer bir borç akdinin yapılması şart koşulmaktadır. Çünkü kişi, böyle bir organizasyonda diğer arkadaşlarının da kendisine vermeleri şartıyla borç verir. Mesela; böyle bir gruptaki kimse, bir altını arkadaşına borç olarak verirken, sırası gelince o arkadaşının da kendisine bir altın borç vermesi üzere akitleşmiş olurlar. Böylece akit yapılırken diğer bir akdin yapılması şart koşulmuş olur ki, bu da şer’an nehyedilmiş bir muamele şeklidir. Çünkü bir akit içerisinde iki akit olmaz. Bir kimsenin evini satarken, evini sattığı kimsenin de kendisine arabasını satmasını şart koşması gibi.
3- Bu şekil bir organizasyonun sonunda husumet ve niza tehlikesi vardır. Çünkü katılımcılardan herhangi birinin ölümü, iflas etmesi, işten atılması gibi sebeplerden dolayı maddi yönden üzerine düşen yükümlülüğü yerine getirememe durumunda diğer kimselerin hakkı zayi olacak veya haklarını elde etmeleri zora girecektir. Bu da niza ve husumete sebep olacaktır.
4- Bu organizasyonda kura ilk kime çıktıysa, o kimse toplanan meblağı alıp istifade edecektir. Mesela; katılımcılar toplam on kişi iseler, en son kura çıkan kimse ile ilk kimse arasında on ay fark olacaktır. Kendisine en son kura çıkan kimse ile ilk kimse arasındaki bu on aylık süreden doğan istifade fazlalığı ise faiz olacaktır.

 Tercih Ettiğimiz Görüş:
Yukarıda zikredildiği şekil üzere bu tür bir yardımlaşma organizasyonu düzenlemek bizim tercihimize göre caizdir. Şu sebeplerden dolayı:
1- Bu gibi bir organizasyon, insanlar için gerek kredi kartı ile gerek direk kredi almak yoluyla bankayla muameleye girmeye bir alternatif teşkil etmektedir.
2- Böyle bir organizasyonda, iyilik ve takva üzere yardımlaşma vardır. Bu çeşit bir borç verme “menfaat celbetme” olmayıp, müslüman kardeşinin ihtiyacını görmesi için yardımlaşmaktır.
3- Bu tür organizasyonda, kimseyi aldatma veya hakkını yeme hususu cereyan etmeyip, iştirak eden herkes eşit olarak faydalanmaktadır.

Not:
Şunu da fikir olarak diyebiliriz ki; arkadaş ve iş çevrelerinde gelir dağılımına göre gruplar oluşturarak yukarıdaki veçhile “yardımlaşma sandığı” halinde organizasyonlar düzenlemekte dinî yönden faydalar hâsıl olacaktır.



Fıkıh Soruları Ana Sayfası
Ziyaretçi Sayacı | Bugün : 129 Toplam : 1945814                   Moderatör : Erol ŞEN |